Welkom 
Zoeken 
Signalement 
Geschiedenis 
Anatomie
  Het Geraamte
  Biofeedback
   en Hersenen
  De Zintuigen
  Zenuwstelsel
  Spieren en
   Beweging
  Hart en
   Longen
  Spijsvertering
  Voortplanting
  Huid en Vacht
  Erfelijkheid
  Vachtkleuren
De Wilde Kat
Een kat in huis 
Verzorging 
Voeding 
Op Reis 
Naar de Dierenarts 
Medisch
Voortplanting 
Fokken
Een Kitten
Rassen overzicht
Adressen 
Tips 
Spreekbeurten 
Disclaimer 
CatsGroove

De vachtkleur

Gedurende de jaren zijn er allerlei mutaties geweest op het gebied van de vacht. Zo was de oorspronkelijke vacht van de kat een agouti-vacht, bestaande uit gekleurde ringen. Deze ringen boden de kat perfecte camouflage in de natuur. De eerste mutatie van agouti- naar non-agouti-haar was de overgang naar de kleur zwart. De kleuren gingen dus van ringen naar een egale kleur. Denk hierbij aan de zwarte panter of het zwarte luipaard.
Meer mutaties volgden na de eerste mutatie: rood, wit en de verdunning van de effen kleuren. Deze muteerden en omdat de huiskatten geen camouflage meer nodig hadden, hebben de mutaties zich doorgezet. Het voorgaande lijken simpele mutaties, maar ze vormen wel de basis voor de oneindige variatie in vachtkleuren die wij tegenwoordig kennen.
Een kat wordt "effen" (self) genoemd, wanneer hij een vacht heeft met eenkleurige "non-agouti'-haren. Zo'n vacht noemen we recessief: om zijn oorspronkelijke strepenpatroon te kunnen maskeren, moet deze kat 2 kopieën van het non-agouti-gen bezitten.

Waaruit bestaat een (gekleurde) haar? Elke haar heeft een (wisselende) hoeveelheid melanine, eumelanine en fenomelanine. De kleuren rood & geel worden door fenomelanine geproduceerd en de kleuren zwart en bruin worden geproduceerd door eumelanine. De kleuren zitten in de schacht van elke haar en als er bijvoorbeeld bruine pigmentkorrels in de schacht zitten, komt de kleur bruin ook voor in de vacht van de kat. Dit pigment wordt in huidcellen (melanocyten) gemaakt en het is genetisch bepaald in hoeverre deze cellen verspreid worden.

Het lijkt alsof we veel weten over de vachtkleuren van de kat, maar we hebben nog een lange weg te gaan. De onderzoeksresultaten zijn voornamelijk gebaseerd op observatie en verstandig giswerk. We zouden meer te weten kunnen komen, als we de vacht van de kat op genetisch gebied verder zouden onderzoeken.
Verdekte kleur
Verdekte kleuren
Wit of rood maskeren de kleur zwart
en zwart is de meest dominante
eumenalinekleur. Zwart maskeert
daardoor de aanleg voor andere vachtkleuren.



Diepte van de kleur

Effen vachten
Er zijn katten die een prachtige mooie effen vacht hebben. De effen vachten komen voor in de kleuren chocolate, cinnamon, (seksegebonden) rood en zwart. Katten met een geheel effen vacht bezitten minimaal één kopie van het "diepte-gen" (D). Dit gen is het dominantste gen en zorgt ervoor dat elke haar rijk gevuld is met veel pigmentbolletjes. Deze katten hebben dan ook doorgaans een rijke, levendige kleur.

"Verdunde" vachten
Katten met een verdunde vacht dragen 2 kopieën van het verdunnings-gen (d) en hebben de kleuren lilac, blauw, fawn en (seksegebonden) crème. Deze vachten zijn lichter en lijken daardoor "verdund"; bij deze vachten is het verdunnings-gen recessief en daardoor zijn de pigmentkorreltjes meer verspreid in de haarschacht.

Er wordt door sommige fokkers gedacht dat er een verdunningsveranderend-gen (D") bestaat, dat de 'strijd" aan kan gaan met ver verdunnings-gen (d). D"-gen op
een andere plek op het chromosoom zit, kan het die strijd aangaan met het d-gen.

Natuurlijk kenmerk
Natuurlijk kenmerk
De Russische Blauw kat is een voorbeeld van een ras dat natuurlijk ontstaan is en heeft de kenmerkende eigenschap van een verdund, effen kleur.

Een voorbeeld:
Wanneer een kat het Dm-veranderings-gen en het dd-verdunnings-gen bij zich draagt, heeft de kat een "veranderende" kleur. Dit wil zeggen dat blauw & lavendel veranderen in nuances van caramel en crème in abrikoos.
Sommige fokkers geloven deze theorieën niet en zeggen dat deze kleuren gewoon slechte kleuren zijn van lavendel, blauw of crème.

Seksegebonden rood
Rode Burmees
Rode Burmees
De eerste Burmezen in het Westen waren bruin;
daardoor bestaat de kleur rood al in het
Verre Oosten. Rood is seksegebonden en
werd "opnieuw" gemaakt; het wordt nog
niet overal erkend
.


Onderzoeken hebben bewezen dat de kleur rood/oranje op het X-chromosoom zit. Ook hier is er een dominante vorm (O, dan heeft de kat een rode vacht) en een recessieve vorm (o, dan kan een andere kleur de overhand hebben).
Voorbeelden zijn:
  • Een kater heeft een XY-chromosoom, daardoor kan hij maar 1 kopie van het gen hebben (er komt maar 1x een X-chromosoom voor). Draagt deze kater het dominante gen (O), dan heeft hij een rode vacht. Draagt hij echter het recessieve gen (o), dan kan de vacht een andere kleur hebben.
  • Een poes heeft een XX-chromosoom en kan dus 2 kopieën van het gen dragen (2x het X-chromosoom). Draagt ze 2x het O-gen, dan is ze rood, draagt ze 2x het o-gen, dan heeft ze een andere kleur.

Het schildpadpatroon (tortie)
Alleen een poes kan een schildpadpatroon hebben in haar vacht, omdat zij ook heterozygoot (OO) kan zijn. Door de gen-combinatie heeft ze een vacht met de kleuren rood en zwart. Schildpadpoezen hebben doorgaans ook effen en verdunde kleuren in hun vacht; dat komt doordat bepaalde huidcellen het O-gen gehoorzamen en andere het o-gen. Die combinaties gaan interacties aan met andere kleurgenen en daardoor ontstaan er verschillende patronen.
Door selectief fokken kan men geen invloed uitoefenen op deze mozaïekpatronen in de vacht van een tortie, het is gewoon een kwestie van geluk dat een tortie aan de Britse (vaag patroon) of de Amerikaanse standaard (duidelijke vlekken) voldoet.
Het is wel eens voorgekomen dat een tortie bij de geboorte als zwart werd ingeschreven en zo vele prijzen won. Toen deze poes eenmaal zwanger was en rode en tortie kittens ter wereld bracht, moest ze opnieuw geregistreerd worden als een (hele slechte) schildpad.


Oosterse en Westerse kleuren

Oosterse, traditionele kleuren zijn:
  • Chocolate, met de verdunning lavendel (lilac)
  • Cinnamon, met de verdunning fawn

Westerse, traditionele kleuren zijn:
  • Zwart, met de verdunning blauw
  • Rood, met de verdunning crème
  • De bi-colour variaties van bovenstaande kleuren
  • Effen wit
Westerse rassen (Britse-, Amerikaanse- en Europese Korthaar, Main Coon, Noorse Boskat) zijn alleen maar in die kleuren begonnen en bij sommige rassen is dat zo gebleven. De Turkse Van is één van de rassen die een nog exclusievere kleur hebben, omdat dit alleen voorkomt in rood en crème bi-colour.
Tegenwoordig zijn vachtkleuren binnen verschillende rasgroepen naar elkaar overgebracht: Burmezen worden vaak in het (westerse) rood en crème gefokt en Britse Kortharen worden nu in Groot Brittannië in oosterse kleuren geaccepteerd. Uiteraard zijn er ook 'tegenstanders' die deze overgebrachte kleuren niet accepteren: de CFA (een conservatieve kattenclub) is hier een voorbeeld van.

Wit en bi-colour

Wit
Witte haren bevatten totaal geen pigment en wit is dominant over alle andere kleurgenen (of het nu het totale wit (W) of het witte-vlekken-gen (S) is). Witte katten dragen het W-gen en dit maskeert de uiting van elk ander kleur-gen: de Wine kat is, onder zijn sneeuwwitte vacht, genetisch gekleurd en deze kleurmogelijkheid wordt doorgegeven aan zijn kittens.

Soms is er in het haar op het hoofd van een (pasgeboren) kitten vaag iets te zien van een onderliggende kleur, maar als het kitten groeit verdwijnt dit en maakt het plaats voor het zuivere wit. De W- en S-genen gaan soms wel eens gepaard met doofheid, hoewel dat meer bij witte katten met blauwe ogen dan bij katten met groene of oranje ogen voorkomt. Albino witte katten zijn anders: zij hebben geen pigment in hun roze ogen en zijn daardoor zeer zeldzaam.

Volwassen kleur
Volwassen kleur
Deze jonge, rode Angora kat heeft "ghost markings".
Dit zijn vage aftekeningen in de kitten-vacht van een
effen kat. Meestal verdwijnen deze kleuren, maar ze
blijven wel eens in verdunde kleuren zichtbaar.
Van-patroon: dit patroon is in de natuur te zien bij
populaties rond de Middelandse Zee en komt nu
overal voor bij raskatten. Het patroon dook het eerst
op in de streek van het Van-meer (in Turkije) en
dankt zijn naam aan het ras van de Turkse Van.


Bi-colour
Bi-colour katten zijn altijd wit en hebben gekleurde vlekken. Torties met wit worden geklasseerd als bi- of tri-colour en komen in twee soorten voor.

Patronen
  • Een standaard bi-colour is voor 1/2 tot 1/3 deel wit, waarbij het wit het meeste voorkomt op de buik en de poten;
  • Het Van-patroon (eerst alleen bij Turske Van katten, nu ook bij andere rassen) bestaat uit wit, met effen/schildpadvlekken die alleen op de kop en de staart voorkomen.

Er is een theorie dat deze katten 2 kopieën van het S-gen dragen en daardoor meer dan normaal de kleur wit in hun vacht dragen.

Standaarden voor de kleur
Eigenlijk zijn er maar een paar genen die zorgen voor de mooie effen haren, maar kattenverenigingen hebben allerlei ingewikkelde namen voor dezelfde genetische kleur gegeven. Ze hebben deze namen eveneens afgestemd op het soort kat en dit gebeurt vaak in vachten die patronen vertonen.
  • Lilac: wordt ook wel eens lavendel genoemd;
  • Chocolate/zwart: zo worden de Oosterse Kortharen Ebony, de Havana (Europa) of Chestnut (Noord-Amerika) genoemd, terwijl de chocolate Havana Bruin dichter bij cinnamon ligt en Chestnut genoemd wordt;
  • Rood: hiervoor wordt ook wel Rood Self (effen) gebruikt, misschien omdat het verschil met rode tabbies erg miniem is. Het rood & wit van de Turkse Van wordt ook wel Auburn-and-White genoemd;
  • Tortie: tortie met wit katten wordeMozaiek kleurn door sommige kattenclubs (met name de CFA) Calico's genoemd, omdat iemand de gelijkenis zag met het bedrukte calico-katoen.
Ook zijn er standaarden voor de kleur van het neusleertje, de voetzooltjes en de lippen: zo zouden deze bij een witte kat roze zijn, bij een zwarte kat zwart, bij een bruine kat bruin etc. Toch kan dit wel eens variëren en kan het afhangen van het ras of zelfs van de club.

Mozaïekkleur
Een schildpad kan subtiel gemengde kleuren hebben in zijn vacht, terwijl een tortie met wit bijna altijd grote, zuiver afgetekende rode en zwarte vlekken heeft. Het S-gen schijnt dus een voorspelbare invloed op het mozaïekpatroon van de kat te hebben.


Vachtkleuren van de Kat
Diepgekleurd
Verdunning
Verdunningsmodificatie
Zwart
B-D-
Blauw
B- dd
Karamel
B- dmdm
Chocolate
bb D-
Lavendel/Lilac
bb dd
Karamel
bb dmdm
Cinnamon
blbl D-
Fawn
blbl dd
Niet gedefinieerd bruin
blbl dmdm
Rood
D-O/O(O)
Creme
dd O-/O(O)
Abrikoos
dmdm O-/O(O)
Chocolate tortie
bb D- Oo
Lilac tortie/Lilac-creme
bb dd Oo
Karamel tortie
bb dmdm Oo
Cinnamon tortie
blbl D-Oo
Fawn tortie
blbl dd Oo
Onbestemd tortie
blbl dmdm Oo
Schildpad
B- D- Oo
Blauw tortie / Blauw-creme
B- dd Oo
Karamel tortie
B- dmdm Oo


Teksten door: Nathalie Laenen - Illustraties door: Alan Belmer